رضا درودی

انجمن کتاب درمانی توسط نهاد کتابخانه های عمومی تشکیل شود

نوشته شده توسط رضا درودی. در اخبار

برچسب: , , , ,

azket922

منتشر شده در آبان ۰۸, ۱۳۹۲ با ۰ دیدگاه

به گزارش خبرنگار لیزنا، پس از برگزاری افتتاحیه، نشست اول با موضوع مفاهیم، تاریخچه و کاربردهای کتاب درمانی آغاز شد. داوران این پنل عبارت بودند از دکتر معصومه کامران، مدیر گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه الزهرا (س)، دکتر زویا آبام عضو هیأت علمی این گروه، دکتر حسن کیانی رئیس کتابخانه مرکزی و عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا (س) و دکتر علی حدیدی پزشک متخصص همئوپاتی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی.

 در آغاز نشست، دکتر حدیدی به ارائه مطالبی در زمینه جایگاه کتاب درمانی در پزشکی مدرن، پزشکی جایگزین و طب مکمل پرداخت. وی سخنان خود را با تعریف پزشکی جایگزین آغاز کرد و آن را نظام گسترده و بزرگی از پزشکی دانست که می تواند جایگزین پزشکی جاری جهان شود. او از نظام های پزشکی جایگزین به پزشکی سنتی چین که در آمریکای شمالی رواج فراوانی یافته، آیروبدای هندی و روش همئوپاتی که دارای اصل آلمانی است اشاره کرد. وی در مقابل، پزشکی مکمل را شیوه های محدودتر و کوچکتری از پزشکی دانست که قابلیت جایگزینی بدنه رایج پزشکی را ندارند اما می توانند آن را تکمیل کنند؛ به عنوان مثال روش هایی مثل سوجوک، اکستراپی، شعردرمانی و غیره. وی عنوان کرد: بنابراین تعریف کتاب درمانی از انواع درمان های مکمل است.

 این پزشک همئوپات در ادامه تاریخچه علم طب را بر اساس طبقه بندی های ارسطو تبیین کرد و گفت: ارسطو تفاوت های فکری بنیادی با سقراط داشت و به خاطر ذهن طبقه بندی کننده اش از شیوهٔ تفکری جز شیوهٔ سقراط که مبتنی بر دیالوگ با وجود بود استفاده می کرد. تمام مسیر دانش از زمان یونان باستان تا به امروز بر پایه طبقه بندی های علوم ارسطو استوار است و تمام پیشرفت ها و همین طور مشکلات امروز ما در علم به طور عام و پزشکی به طور خاص به این شیوه نگاه برمی گردد. پس از اینکه ارسطور جایگاهی در درخت علوم برای پزشکی قائل شد بقراط و جالینوس بودند که به عنوان پدران پزشکی این علم را توسعه قابل توجهی دادند. پزشکی در روم باستان بسیار رشد یافت و نگاهی کل نگر در آن حاکم بود که علت بیماری ها را جادوی سیاه می دانست. سپس اعتقاد به طبایع چهارگانه در طب رایج شد. در قرون وسطی و در زمان سلطه کلیسا بر پزشکی، خرافات به طور گسترده وارد این علم شد. اما از قرن ۱۹ نگاه جزءنگر در پزشکی رواج یافت و میکروب گرایی به عنوان مهم ترین تئوری توضیح دهنده علت بیماری ها مطرح شد. از آن زمان تا به حال مرتب یافته ها و فناوری های جدید به بدنه پزشکی افزوده شد تا آن را به شکل امروزی در آورد. در این مسیر دو اشتباه عمده صورت گرفت که امروزه باعث مشکلاتی در پزشکی شده اند. اول اینکه نگاه جزءنگر باعث از بین رفتن دیدگاه کلی راجع به سلامتی انسان شد و دوم اینکه نگاه علت و معلولی مستقیم درباره بیماری ها حاکم شد.

 دسترسی آسان به اطلاعات برای همهٔ مردم، تولید محتوای استاندارد لازمه شکل گیری پزشکی مدرن از جمله وظایف کتابداران است

وی در ادامه با اشاره به نقش تکنولوژی اطلاعات در تغییر جایگاه علوم افزود: امروزه نقش پزشک تغییر کرده و فراوانی اطلاعات پزشکی اجازه نمی دهد که مانند حکیم های سابق به صورت متکلم وحده عمل کند و یک سویه درباره بیمار حکم صادر کند. وی نیازهای عمدهٔ پزشکی مدرن در فضای تکنولوژیک جدید را اینگونه برشمرد: دسترسی آسان به اطلاعات برای همهٔ مردم، تولید محتوای استاندارد و معتبر و قابل اعتماد، نزدیک کردن مردم به متخصصان و نظارت دولتی. و موارد اول و دوم را جزو وظایف کتابداران برشمرد و همراهی همه این موارد را لازمه شکل گیری یک پزشکی مدرن خوب دانست.

 وی در انتها از حاضران خواست که با توجه به موارد مطرح شده، جایگاه کتاب درمانی را در پزشکی مدرن تعریف کنند.

 پس از سخنرانی دکتر حدیدی، نخستین سخنرانی تحت عنوان «مفاهیم و تعاریف علم و فن کتاب درمانی و تاریخچهٔ آن در ایران در مقایسه با غرب» توسط شهلا لطفی، دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و کتابداری دانشگاه الزهرا (س) ارائه شد.

 از سال ۱۹۰۴ کتاب درمانی به عنوان یکی از وظایف کتابداران شناخته شده است.

لطفی گفت: علی رغم جایگاه تاریخی کتاب در سیاست های آموزشی و رشد استعدادهای فردی، استفاده از آن به عنوان روش درمانی قدمتی چندانی ندارد. او به مهجوریت این روش درمانی جدید در ایران اشاره کرد و گفت: این درحالی است که برخی کشورها مانند کانادا در این زمینه پیشرفت های زیادی داشته اند تا جایی که انجمن کتاب درمانی و ادبیات کاربردی در آنها تاسیس شده است. وی کتاب درمانی را به عنوان درمان با استفاده از کتاب و کمک به افراد برای حل مشکلات و درک و شناخت خود به وسیله تعامل پویا با متن یک کتاب دانست. لطفی افزود: کتاب درمانی هنگامی که به رابطه میان مطالعه و روان شناسی می پردازد یک علم محسوب می شود. این جنبه از آن در مراکز درمانی کاربرد دارد و نیازمند همکاری کتابداران پزشکی است. اما کتاب درمانی در ضمن می تواند هنری باشد که توسط افرادی غیر از متخصصان مانند مشاوران، مددکاران و کتابداران عمومی به کار گرفته شود.

انجمن کتابداران آمریکا نخستین سازمان حرفه ای مروج کتاب درمانی

این دانشجوی دانشگاه الزهرا (س) با معرفی بنجامین رایش به عنوان نخستین روانپزشکی که مطالعه را به عنوان بخشی از روند درمانی به کار برده است، اولین مقاله مربوط به کتابداری را چاپ سال ۱۸۴۸ معرفی کرد و از انجمن کتابداران آمریکا به عنوان نخستین سازمان حرفه ای که با گسترش کتابخانه های بیمارستانی و زندانی سعی در ترویج کتاب درمانی داشت یاد کرد. لطفی گفت از سال ۱۹۰۴ کتاب درمانی به عنوان یکی از وظایف کتابداران شناخته شده است.

 او سپس به تاریخچه ای از پژوهش های مرتبط با این حوزه در ایران و جهان اشاره کرد و کبود منابع این حوزه در کتب و نشریات ایرانی را ناشی از بی توجهی جامعه دانشگاهی ایران به کتاب درمانی دانست. این سخنران در ادامه گفت: کتاب درمانی سه نوع موسسه ای، بالینی و تکاملی دارد. کتابداری موسسه ای  مخصوص افرادی است که ناچارند مدتی در بیمارستان یا زندان به سر ببرند. این شیوه نیازمند ارتباط رودروی کتابداران پزشکی و متخصصان پزشکی و روان پزشکی با فرد است. کتاب درمانی بالینی برای مبتلایان اختلال های روانی جدی و توسط کتابداران پزشکی آموزش دیده انجام می شود و کتاب درمانی تکاملی برای افراد نرمال و با منظور رشد خودباوردی و ارتقای بهداشت روانی انجام می شود.

 وی اهداف کتاب درمانی را شکوفایی خلاقیت، بیان مشکل، افزایش عزت نفس و مهرات های بین فردی و ارتباطی، وسعت دادن به میدان علائق درمان جو، ایجاد ارتباط بهتر بین روان درمانگر و درمانجو از طریق آشنا کردن درمان جو با واژگان تخصصی درمان و تحریک درمانجو به گفتگو درباره موضوعاتی که شرم یا ترس یا احساس گناه مانع از پرداختن به آنهاست برشمرد. و محیطهای بیمارستانی، روانپزشکی، آموزشی و بازپروری را مهم ترین مکان های انجام این درمان دانست.

 ارائه پیشنهاد تشکیل انجمن کتاب درمانی توسط نهاد کتابخانه های عمومی

لطفی گفت: تعداد زیاد بی سوادان و عدم تناسب سطح کتب پزشکی با سطح سواد عمومی و تعداد کم کتاب های مناسب برای کتاب درمانی و مقاومت بیمار در برابر درمان، عدم قطعیت این شیوه درمانی و فقدان استانداردهای لازم از محدودیت های این شیوه هستند. این پژوهشگر در پایان برای گسترش این شیوه درمانی پیشنهاد کرد که انجمن کتاب درمانی توسط نهاد کتابخانه های عمومی تشکیل شود و جلسات کتابخوانی همراه با پیشنهاد کتاب های مناسب برای تک تک افراد برگزار شود و همین طور کتاب درمانی در قابل نشست ها و کنفرانسهای علمی بررسی شود و به کتابداران آموزش هایی به تفکیک گروه سنی مخاطبان ارائه شود.

 کتابدار باید بتواند اطلاعات بیشتر و بهتری در اختیار تیم پزشکی قرار دهد

در بخش بعدی، طاهره راثی تهرانی، دانشجوی کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه تهران به ارائه مقاله خود تحت عنوان کاربردهای کتاب درمانی پرداخت. او پس از ارائه تعریفی از کتاب درمانی و ذکر اهداف این روش درمانی و معرفی انواع آن، مشکلات پیری، استرس، افسردگی،، هراس یا فوبیا، پرخاشگری و مشکلات کودک و نوجوان را عمده ترین مشکلاتی دانست که کتاب درمانی به درمان  آن ها اقدام می کند. او گفت: در کتاب درمانی علاوه بر شناخت بیماری و بیمار شناخت کتاب نیز اهمیت دارد و اینجاست که نقش کتابدار اهمیت پیدا می کند. او باید بتواند اطلاعات بیشتر و بهتری در اختیار تیم پزشکی قرار دهد، این اطلاعات را تجزیه و تحلیل کند، علائم رفتاری بیمار را به تیم پزشکی گزارش کند، محتوای مناسب درمانی را فراهم آورد و بیمار را به مطالعه هدایت و تشویق نماید.

 سخنرانی بعدی با عنوان «نگاهی کتابدارانه بر کتاب درمانی: بایدها و نبایدها» توسط سارا دخش دانشجوی کارشناسی کتابداری پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی بوشهر ارائه شد. او در آغاز به شرح تاریخچه مختصری از کتاب درمانی پرداخت و بیمارستان المنصور را از اولین بیمارستان هایی دانست که در قرن ۱۳ هجری اقدام به استفاده از کتاب برای درمان بیماری کرد. او سپس گفت: پژوهش های زیادی درباره اثر کتاب درمانی در بهبود بیماری ها صورت گرفته است. به عنوان مثال هیز و آمر ۲ طی پژوهشی بر روی۷ دانش  آموز ۷- ۱۶ ساله نتیجه گرفتند که مطالعه یک داستان درباره مقابله با مشکلات به کنترل بهتر دیابت آن ها کمک کرده است.

دخش پس از اشاره به نقش کتابداران در کتاب درمانی در جوامع توسعه یافته، مزایای کتاب درمانی را چنین برشمرد: کمک به بلوغ هیجانی، توسعه دامنه شناخت، اقتصادی بودن، فرصت خوبی برای شروع مالعه، کمک به خودشناسی، افزایش درک رفتارها و انگیزه های فردی، ارائهٔ ایده هایی برای برقراری ارتباط و اندیشیدن به کتاب به جای تمرکز در اختلال خود. او بی میلی کتابداران ماهر را به فهرست محدودیت های این روش درمانی که توسط سخنران قبلی ذکر شده بود، افزود.

 ۴۰ سال است که پایه های تئوریک کتاب درمانی تدوین شده ولی هنوز همهٔ جنبه های آن شناخته نشده است

آخرین سخنرانی نشست اول توسط سمانه علیزاده، دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا (س) و با عنوان «تعاریف و تاریخچه کتاب درمانی» ارائه شد. علیزاده گفت: کتاب درمانی اهداف متفاوتی دارد و بر این اساس تعاریف گوناگونی نیز دارد. او به عنوان نمونه ای از کتاب درمانی از کارل گوستاو یونگ روان شناس بزرگ نقل قول کرد که «شروع به خواندن کتاب های کانت به خصوص “سنجش خرد ناب” کردم. این کتاب ها باعث تغییر و انقلاب درونی در تفکر و بینش من درباره زندگی و دنیا شد. تا قبل از آن فردی خجل و ترسو و لاغر بودم و سلامتم ثبات نداشت. با خواندن این کتاب در هر زمینه اشتهای فراوانی پیدا کردم.»

 او گفت: تا قبل از فراگیر شدن اصطلاح کتاب درمانی از اصطلاحات «مشاوره از طریق خواندن» و «خوانش درمانی» استفاده می شد. اکنون ۴۰ سال است که پایه های تئوریک کتاب درمانی تدوین شده ولی هنوز همهٔ جنبه ای آن شناخته نشده است. علیزاده پس از اشاره به محدودیت های موجود این حوزه، از وب درمانی به عنوان استفاده از منابع موجود در وب برای حفظ سلامت روانی یاد کرد و آن را مکمل روان درمانی و کتاب درمانی دانست. او در پایان با جمع بندی سخنان خود کتاب درمانی  را درمانی بی خط، ارزان و دلپذیر دانست که در آن میزان استفاده از درمان در دست خود فرد است و تحربه آرامش، استقلال روحی و اندیشه خلاق را به دنبال دارد.

 پس از پایان این سخنرانی جلسه پرسش و پاسخ میان شرکت کنندگان و داوران پنل و ارائه دهندگان مقالات برگزار شد و سپس حاضران برای صرف نهار و اقامه نماز سالن را موقتا ترک کردند.

 گزارش های تکمیلی متعاقبا از طریق خبرگزاری لیزنا منتشر خواهد شد.

 

 

 

  عکس: زینب سادات صندید

خبرنگار : مائده ایمانی

به اشتراک بگذارید

درباره رضا درودی

رضا درودی

آرشیو نوشته‌های رضا درودی

بدون دیدگاه

هم‌اکنون دیدگاهی در انجمن کتاب درمانی توسط نهاد کتابخانه های عمومی تشکیل شود وجود ندارد. شاید دوست داشته باشید برای خود را بیافزایید؟

ارسال دیدگاه